Forsíða / Reynsla og hefðir
Reynsla og hefðir
Hér er fjallað um sjálfskönnun, persónulegar frásagnir, lifandi hefðir og listir í tengslum við hugvíkkandi efni. Við skoðum hvernig fólk skilur reynslu sína, hvernig menningarlegt samhengi mótar túlkun hennar og hverjir miðla þekkingunni.
Forvitni á sér margar ástæður
Áhugi á hugvíkkandi efnum getur tengst sjálfsþekkingu, sköpun, ánægju eða andlegum spurningum. Sum leita nýrra sjónarhorna á lífið eða reyna að skilja og takast á við sorg og aðra erfiða reynslu.
Persónulegt gildi reynslunnar og læknisfræðilegur ávinningur eru ólík viðfangsefni. Að upplifun sé merkingarbær segir ekki eitt og sér til um meðferðaráhrif eða öryggi.
Á þessari síðu
Efnisyfirlit
Sjálfskönnun og ný sjónarhorn
Sjálfskönnun getur snúist um að skilja eigin tilfinningar og hugsanamynstur, skoða tengsl við annað fólk eða velta fyrir sér því sem skiptir máli í lífinu. Spurningar um dauðann, tilveruna og eigin stað í heiminum geta líka komið við sögu.
Í könnun meðal fólks sem hugðist nota psilocybin utan klínískra rannsókna var sjálfskönnun algengasta ástæðan sem þátttakendur nefndu rétt fyrir reynsluna. Aðrar ástæður tengdust meðal annars geðheilsu, sköpun og afþreyingu. Hægt var að nefna fleiri en eina ástæðu. [1]
Þátttakendur höfðu sjálfir boðið sig fram í könnunina. Niðurstöðurnar lýsa því þessum hópi og segja ekki hversu algengar þessar ástæður eru meðal allra sem nota psilocybin.
Ný hlið á tilverunni?
Sum lýsa því að hversdagslegir hlutir fái nýja merkingu, mörk sjálfsins verði óljósari eða tímaskyn breytist. Tilfinningar og innri myndir geta orðið ákafar og vakið spurningar um sjálfið, tengsl við aðra og tilveruna. [2]
Eftir á má gefa sér tíma til að skoða þessar spurningar. Það er hægt að meta reynsluna mikils og jafnframt vera opinn fyrir ólíkum túlkunum á henni.
Spurningar um sjálfið, tengsl og tilveruna má einnig kanna án hugvíkkandi efna, til dæmis í samtali, hugleiðslu, listsköpun eða útiveru.
Fólk segir frá
Hér má lesa, hlusta á eða horfa á fólk segja frá eigin reynslu. Frásagnirnar fjalla bæði um jákvæðar breytingar og erfiða líðan eftir á. Samantektirnar hér eru endursagnir; tenglar vísa á upprunalegu frásagnirnar.
Aðstæður fólksins eru ólíkar, meðal annars hvað varðar efni, stuðning og þátttöku í meðferðarrannsóknum. Sögurnar veita innsýn í reynslu einstaklinga, en segja ekki hversu algeng hún er, hvernig öðrum muni farnast eða hvort eitt efni sé betra en annað.
HÖFUNDUR / PSILOCYBIN
Michael Pollan
Í viðtali við TIME árið 2018 lýsir rithöfundurinn Michael Pollan því að sjálfsmynd hans hafi leyst upp í psilocybin-reynslu. Honum fannst hann geta horft á sjálfan sig með meiri fjarlægð og minni varnarstöðu.
Hann segir einnig frá skelfilegri reynslu af 5-MeO-DMT. Þetta voru ólík efni og aðskildar upplifanir. [3]
Persónulegt viðtal höfundar, ekki meðferðarrannsókn.
OPINBERT VIÐTAL / SORG
Harry prins
Í viðtali við 60 Minutes árið 2023 segir Harry prins frá hugvíkkandi reynslu og sorginni eftir móðurmissinn. Hann segir reynsluna hafa hjálpað sér að sleppa þeirri hugmynd að hann þyrfti að gráta til að sýna hversu mikið hann saknaði móður sinnar. [4]
Stutt myndskeið með eigin frásögn hans. Það staðfestir ekki áhrif tiltekins efnis eða meðferðar hjá öðrum.
RANNSÓKNARÞÁTTTAKANDI / MDMA
Jonathan Lubecky
Jonathan Lubecky er fyrrverandi hermaður sem tók þátt í rannsókn á MDMA-meðferð við áfallastreituröskun. Í vitnisburði fyrir bandarískri þingnefnd árið 2023 segir hann frá því hvernig meðferðin hjálpaði honum að vinna úr áföllum.
Hann lýsir því að hafa í fyrsta sinn getað rætt erfiðar minningar án þess að líkamleg óttaviðbrögð yfirbuguðu hann. Hann leggur áherslu á samspil MDMA og vinnunnar með þjálfuðum meðferðaraðilum. [5]
Lubecky er einnig málsvari þessarar meðferðar. Vitnisburður hans lýsir eigin reynslu og afstöðu.
RANNSÓKNARÞÁTTTAKANDI / PSILOCYBIN
Dinah Bazer
Eftir meðferð við krabbameini í eggjastokkum glímdi Dinah Bazer við mikinn ótta við að sjúkdómurinn kæmi aftur. Hún tók þátt í rannsókn á psilocybin við New York University, með undirbúningi og stuðningi meðferðaraðila.
Hún lýsir því að upplifunin hafi fyrst verið skelfileg. Með stuðningi meðferðaraðilanna breyttist hún: Bazer sá óttann fyrir sér sem dökkan hlut í líkamanum og fann síðar yfirþyrmandi kærleika. Í viðtali árið 2020 sagði hún að hinn stöðugi ótti við endurkomu krabbameinsins hefði ekki snúið aftur. [8] [9]
Eigin frásögn þátttakanda í rannsókn með undirbúningi og meðferðarstuðningi. Lýsing hennar á létti við kvíða er ekki fullyrðing um lækningu krabbameins.
RANNSÓKNARÞÁTTTAKANDI / SORG OG ÞUNGLYNDI
Kirk Rutter
Kirk Rutter tók þátt í rannsókn á psilocybin við Imperial College London eftir að hafa glímt við þunglyndi í kjölfar andláts móður sinnar. Hann lýsir kvíða og erfiðum minningum meðan á upplifuninni stóð, en einnig þeirri innsýn að hann gæti sleppt tökum á sorginni án þess að missa tengslin við minningu hennar.
Eftir á fann hann fyrir meiri léttleika og bjartsýni. Hann lagði þó áherslu á að þetta hefði ekki verið skyndilausn og að hann hefði þurft að vinna áfram að líðan sinni. [10]
Í síðara viðtali við This Morning lýsir hann einnig dýpri tengslum við náttúruna eftir reynsluna. [11]
Rutter segir sjálfur frá reynslu sinni í rannsókn með faglegum stuðningi. Frásögn eins þátttakanda kemur ekki í stað niðurstaðna rannsóknarinnar.
MEÐFERÐARAÐILI / MDMA OG EIGIN ÁFALLAVINNA
Marcela Ot’alora
Sálmeðferðarfræðingurinn Marcela Ot’alora lýsir því að eigin reynsla af MDMA með stuðningi annarra hafi breytt stefnu lífs hennar. Hún varð síðar meðferðaraðili og rannsakandi á sviði MDMA-meðferðar. [20]
Í viðtali ræðir hún einnig reynslu sína af því að aðstoða fólk sem hefur orðið fyrir frekari áföllum í hugvíkkandi upplifun. Hún leggur áherslu á að stuðningsaðilar hafi þekkingu og færni til að mæta því sem kemur upp. [12]
Ot’alora talar bæði út frá persónulegri reynslu og starfi sínu og er jafnframt málsvari þessarar meðferðarnálgunar. Myndbandsviðtalið hjá Psychotherapy Networker fjallar fyrst og fremst um meðferðarstarf hennar. [13]
EIGIN FRÁSÖGN / ERFIÐ EFTIRKÖST LSD
Jules Evans
Rithöfundurinn Jules Evans segir frá erfiðri LSD-reynslu þegar hann var átján ára. Eftir hana glímdi hann við ofsakvíðaköst, félagskvíða og ótta við að hafa skaðað sig varanlega. Hann lýsir því að batinn hafi tekið mörg ár. [14]
Hann hefur sagt frá því hvernig hugræn atferlismeðferð og heimspeki hjálpuðu honum að vinna með líðan sína og endurmeta hugmyndir sínar um reynsluna. Síðar hóf hann rannsóknir á langvinnum erfiðleikum eftir hugvíkkandi reynslu og því sem fólk telur hjálpa sér. [14] [15]
Evans tengir erfiðleikana sjálfur við reynsluna. Frásögn hans sýnir að vanlíðan getur í sumum tilvikum haldið áfram eftir að vímuáhrifin eru liðin hjá; hún segir ekki til um tíðni slíkra eftirkasta.
EIGIN FRÁSÖGN / EFTIRKÖST AYAHUASCA
Julie
Í opinberu viðtali segir Julie frá miklum kvíða, svefntruflunum, þyngdartapi og tilvistarlegri óvissu eftir ayahuasca-seremóníu í Perú. Erfiðleikarnir héldu áfram mánuðum saman.
Hún lýsir leit sinni að faglegri aðstoð og mikilvægi stuðnings eiginmanns síns og fólks með sambærilega reynslu. Þegar viðtalið var tekið var líðan hennar orðin mun betri og hún farin að njóta hversdagsins á ný. Hún leggur áherslu á að fólk sé ekki eitt og eigi ekki að láta þrýsta á sig að taka hugvíkkandi efni aftur. [16]
Þetta er persónuleg frásögn af seremóníu utan klínískrar rannsóknar. Viðtalið fjallar bæði um erfið eftirköst og bataferlið og er birt af verkefni sem rannsakar slíka erfiðleika.
Hefðir og seremóníur
Í ýmsum samfélögum tengist notkun hugvíkkandi efna trú, lækningahefðum og tengslum fólks við hvert annað og náttúruna. Þetta eru fjölbreyttar, lifandi hefðir sem hafa þróast við ólíkar aðstæður og halda áfram að breytast.
Sögulegt samhengi og ólíkar hefðir
Sveppir sem innihalda psilocybin hafa lengi verið hluti af helgisiðum meðal frumbyggja á svæðum í Mexíkó og Mið-Ameríku. Þær hefðir eru eldri en vestrænar rannsóknir á efninu. [2]
Ayahuasca tengist öðrum hefðum í Amazoníu. Í umfjöllun Maríu Fernöndu Gebara, Nani Yawanawá og Isku Yawanawá er Yawanawá-hefðin tekin sem dæmi. Þar verða áhrif ayahuasca ekki skilin að fullu án þess að líta líka til samfélagsins, andlegrar merkingar, söngva og þekkingar sem miðlast milli kynslóða. [6]
Orðið „sjamanískur“ er oft notað um ólíkar hefðir. Til að skilja tiltekna athöfn er gagnlegra að vita hvaða samfélagi hún tilheyrir, hverjir leiða hana og hvað hún merkir fyrir þátttakendur.
Hvaða hlutverki getur seremónía gegnt?
Seremónía getur skapað umgjörð um reynsluna með ákveðnu upphafi og endi, sameiginlegum tilgangi, söng og táknum. Leiðbeinendur og samfélagið geta einnig gegnt mikilvægum hlutverkum.
Þessi umgjörð getur mótað hvernig þátttakendur upplifa athöfnina, skilja reynsluna og tengja hana við daglegt líf. Merking hennar verður því best skilin í samhengi við fólkið og hefðina sem hún tilheyrir. [6]
Nútímaathafnir, ferðamennska og ábyrgð
Ayahuasca-athafnir fara fram við ólíkar aðstæður, meðal annars innan samfélaga í Amazoníu og á dvalarstöðum fyrir erlenda gesti. Mannfræðingurinn Evgenia Fotiou hefur rannsakað slíka ferðamennsku í Perú. Hún lýsir því hvernig alþjóðleg eftirspurn skapar tekjumöguleika og getur styrkt áhuga á hefðum, en einnig breytt þeim og aðlagað þær væntingum gesta. [7]
Þegar athöfn er kynnt sem „forn“, „náttúruleg“ eða „sjamanísk“ er gagnlegt að spyrja hvaðan þekkingin kemur, hverjir leiða athöfnina og hvernig samfélögin sem miðla hefðinni koma að henni og njóta ávinningsins.
Virðing fyrir hefð og skýr persónuleg mörk geta farið saman. Þátttakendur þurfa að geta sagt nei, dregið samþykki til baka og leitað aðstoðar án þrýstings frá leiðbeinendum eða hópnum.
Frumbyggjaraddir, þekking og varðveisla
Þau sem varðveita og miðla þekkingunni
Þekking á ayahuasca lifir meðal annars í tungumáli, söngvum, bænum og kennslu milli kynslóða. Í kynningu á Yawanawá-hefðinni er lýst hvernig Nani Yawanawá vinnur að því að varðveita þessa þekkingu og miðla henni til barna samfélagsins. [6]
Virðing fyrir slíkri þekkingu felst meðal annars í að hlusta á fólkið sem varðveitir hana og gefa því rými til að lýsa eigin hefðum og ákveða hverju það vill deila með öðrum.
Menningararfur og þátttaka
Yfirlýsing Sameinuðu þjóðanna um réttindi frumbyggja viðurkennir rétt þeirra til að varðveita, vernda, stjórna og þróa eigin menningararf og hefðbundna þekkingu. [21]
Þegar þessi þekking er notuð í rannsóknum eða viðburðum vakna því mikilvægar spurningar: Eiga samfélögin sjálf þátt í að móta verkefnið? Hver tekur ákvarðanir um notkun þekkingarinnar? Hvernig skilar ávinningurinn sér til fólksins sem hefur varðveitt hana?
Peyote: varðveisla snýst líka um tengsl við land
Peyote er kaktus sem hefur mikilvægt trúarlegt og menningarlegt hlutverk í ýmsum samfélögum frumbyggja í Norður-Ameríku. Indigenous Peyote Conservation Initiative vinnur að verndun plöntunnar og landsins þar sem hún vex, svo komandi kynslóðir geti haldið hefðunum áfram. [22]
Verkefnið tengir saman endurgróðursetningu, aðgang að landi og miðlun þekkingar. Samfélögin sem nota peyote í helgisiðum taka sjálf þátt í varðveislunni og móta hvernig hún fer fram. [22]
Tónlist, myndlist og félagsrými
Menning utan meðferðarstofunnar
Hugvíkkandi menning hefur meðal annars sett svip á tónleikahald og myndlist. Í tónleikaplakötum sjöunda áratugarins birtust sterkir litir, flókið letur og form sem sóttu innblástur í Art Nouveau. [23]
Plakötin urðu líka vinsælir safngripir. Tónleikaplakatið sem Victor Moscoso hannaði fyrir meðal annars The Doors árið 1967 var til dæmis endurprentað eftir að tónleikarnir voru afstaðnir. Þannig öðlaðist myndlistin eigið líf utan viðburðarins sem hún auglýsti. [24]
Tónleikaauglýsing fyrir New Blues Interchange á Cedric’s Cellar í Seattle, 1967. Höfundur óþekktur. Úr safni Seattle Public Library. Myndheimild: Wikimedia Commons.
Félagsskapur og frelsi til eigin túlkunar
Tónlist, dans og sameiginlegar athafnir geta skapað samkennd og tilfinningu fyrir að tilheyra hópi. Fólk getur þó upplifað sama viðburð á ólíkan hátt og lagt ólíka merkingu í reynsluna.
Í góðum félagsskap er rými fyrir eigin túlkun, efasemdir og erfiðar tilfinningar. Fólk á að geta tekið þátt án hugvíkkandi efna og án þrýstings um að lýsa reynslunni sem jákvæðri eða lífsbreytandi. Samtal við fjölskyldu og vini getur einnig hjálpað við að tengja reynsluna við daglegt líf.
Reynsla og rannsóknir
Persónulegar frásagnir og rannsóknir varpa ljósi á ólíkar hliðar hugvíkkandi reynslu. Frásagnir gefa innsýn í upplifun fólks og merkinguna sem það leggur í hana. Rannsóknir með samanburði, mælingum og eftirfylgd hjálpa okkur að meta meðferðaráhrif, áhættu og hversu vel niðurstöður eiga við um ólíka hópa.
Öryggi og stuðningur
Á síðunni Öryggi og skaðaminnkun er fjallað um undirbúning, val á stuðningi, persónuleg mörk og úrvinnslu eftir reynslu.
Samtal um það sem situr eftir
Á allirsattir.is geturðu kynnt þér samtalsþjónustu um undirbúning og úrvinnslu hugvíkkandi reynslu. Þar finnurðu nánari upplýsingar og getur bókað tíma.
Lestu áfram
Næst geturðu lesið um öryggi og skaðaminnkun: undirbúning, stuðning og leiðir til að draga úr áhættu.
Heimildir
- Nayak o.fl. (2023). Naturalistic psilocybin use is associated with persisting improvements in mental health and wellbeing: results from a prospective, longitudinal survey. Frontiers in Psychiatry. Rannsóknargrein.
- NCCIH (maí 2024). Psilocybin for Mental Health and Addiction: What You Need To Know. Fræðsluefni.
- TIME (16. maí 2018). This Will Change Your Mind About Psychedelic Drugs. Viðtal við Michael Pollan.
- 60 Minutes / CBS (8. janúar 2023). Prince Harry says he’s used psychedelics to help cope with grief. Myndband.
- Jonathan M. Lubecky (14. nóvember 2023). Written Testimony. House Veterans Affairs Subcommittee on Health. Skriflegur vitnisburður (PDF).
- Maria Fernanda Gebara, Nani Yawanawá og Isku Yawanawá (2024). What Is Medicine? Integrating Indigenous With Scientific Ontologies in Ayahuasca Research. Harvard Divinity School. Kynning á erindi.
- Evgenia Fotiou (25. janúar 2021). Shamanic Tourism: Lessons for the 21st Century. ReVista, Harvard. Grein.
- KCRW (24. október 2020). The benefits of psilocybin in treating mental health disorders. Life Examined. Viðtal við Dinah Bazer og Anthony Bossis, hljóð og útdráttur.
- World Science Festival (30. maí 2019). Revealing the Mind: The Promise of Psychedelics. Frásögn Dinah Bazer í myndbandi og uppskrift.
- Imperial College London (17. maí 2016). Magic mushroom compound tested for treatment-resistant depression. Grein með frásögn Kirk Rutter.
- ITV / This Morning (7. nóvember 2022). Can magic mushrooms treat depression? Viðtal við Kirk Rutter, myndband og útdráttur.
- Richard Sears (9. júlí 2021). MDMA Assisted Psychotherapy and Therapeutic Humility: An Interview with Marcela Ot’alora. Mad in America. Hljóðviðtal og uppskrift.
- Lauren Dockett (13. september 2018). Doing Therapy with MDMA: A Chat with Pioneer Marcela Ot’alora G. Psychotherapy Networker. Myndbandsviðtal.
- Jules Evans. Do psychedelics really always ‘give us what we need’? The Psychedelic Society. Grein með eigin frásögn.
- Mangu.tv. Jules Evans on Psychedelic Integration, Ethics, Stoicism and Contemporary Therapeutic Practices. Þáttur 68. Viðtal og uppskrift.
- Challenging Psychedelic Experiences Project. Severe anxiety after ayahuasca. Viðtal Jules Evans við Julie, myndband og uppskrift.
- TIME (18. maí 2018). Michael Pollan On The Healing Power Of Psychedelics. Myndband á YouTube.
- Where Do We Go From Here (2018). Jonathan Lubecky – (R) Sergeant, United States Army. Myndbandsviðtal á CPAC 2018.
- ITV / This Morning (7. nóvember 2022). Could Mushrooms ‘Cure’ Depression? Viðtal við Kirk Rutter og umræða með Dr. Ellie Cannon. Myndband á YouTube.
- Tim Ferriss (26. nóvember 2019). Marcela Ot’alora: How to Become a Psychedelic Therapist. The Tim Ferriss Show, þáttur 396. Myndband á YouTube.
- Sameinuðu þjóðirnar (2007). United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples. Einkum 31. grein um menningararf og hefðbundna þekkingu. Yfirlýsing (PDF).
- Indigenous Peyote Conservation Initiative. The Current Peyote Crisis / Preserving the Sacred. Umfjöllun um verndun peyote, land og samfélög.
- Victoria and Albert Museum (uppfært 18. júní 2026). A short history of the poster. Grein um plakatlist.
- Library of Congress. The Doors. Safnlýsing á tónleikaplakati Victor Moscoso frá 1967.
Ritstjórnarleg yfirferð: .
Myndheimildir
Portrettmyndir eru skornar til í birtingu. Mynd Pollans er aðlöguð undir CC BY-SA 4.0 og mynd Harrys undir CC BY 2.0. Rammar úr myndskeiðum eru merktir sérstaklega hér fyrir neðan.
- Michael Pollan: Christopher Michel / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0.
- Harry prins: Raph_PH / Wikimedia Commons. CC BY 2.0.
- Jonathan Lubecky: Ljósmynd: Kyra Wiener. Birt hjá MAPS.
- Dinah Bazer: Mynd af kynningarsíðu heimildarmyndarinnar Psychedelia.
- Kirk Rutter: Rammi úr viðtali ITV / This Morning (7. nóvember 2022), við 3:27.
- Marcela Ot’alora: Portrettmynd af kynningarsíðu Memoru.
- Jules Evans: Portrettmynd af viðtalssíðu Mangu.tv.
- Julie: Rammi úr viðtali Jules Evans, birtu af Challenging Psychedelic Experiences Project, við 1:52.
- New Blues Interchange, 1967: Höfundur óþekktur. Safn Seattle Public Library; Wikimedia Commons. Safnskráin merkir myndina „No Copyright – United States“.
Tengt efni
- Saga og samfélag
Sögulegt samhengi, þróun rannsókna og samfélagsleg umræða. - Aðstoð eftir reynslu
Leiðsögn um erfiða líðan eftir reynslu, stuðning og hvenær leita þarf aðstoðar. - Viðtöl, bækur og myndir
Viðtöl, bækur og heimildarmyndir fyrir þau sem vilja kynna sér efnið nánar.