Fræðsla á íslensku
Hugvíkkandi efni á mannamáli
Þessi vefur var settur saman til að gera upplýsingar um hugvíkkandi efni aðgengilegar á íslensku. Hér finnurðu umfjöllun um efnin, rannsóknir, sögu þeirra og leiðir til að draga úr skaða.
Félagið Hugvíkkandi er á hugvikkandi.org. Vefirnir eru aðskildir og þessi fræðsluvefur er ekki á vegum félagsins. Sjá: Um heimildir og ábyrgð.
Hvar viltu byrja?
Þú getur lesið efnið í þessari röð eða farið beint í það sem þú leitar að.
Líður þér illa eftir reynslu? Finndu aðstoð og næstu skref. Við bráða hættu: 112.
Efnisyfirlit
1. Um vefinn
Af hverju vefurinn var settur saman og hvernig heimildir eru valdar.
2. Efnin
Kynntu þér hugvíkkandi efni, áhrif þeirra og það sem greinir þau að.
3. Rannsóknir
Hvað benda rannsóknir til um mögulegan bata með hugvíkkandi efnum og hvað er enn óljóst?
4. Saga og samfélag
Hefðir, rannsóknasaga, reynsla og spurningar um samfélagið.
5. Skaðaminnkun
Áhætta af notkun hugvíkkandi efna, stuðningur og leiðir til að draga úr skaða.
Hjálp og flýtileiðir
Hjálp og flýtileiðir
Efnin og áhrif þeirra
Hér geturðu kynnt þér psilocybin, MDMA, LSD, ketamín, DMT, ayahuasca, 5-MeO-DMT og meskalín. Þau verka á ólíkan hátt og rannsóknir á þeim eru mislangt komnar. Psilocybin og MDMA fá meiri umfjöllun, meðal annars með skýringarmyndum og rannsóknadæmum.
Psilocybin og sveppir
Psilocybin umbreytist í psilocin í líkamanum. Það getur breytt skynjun, tilfinningum og upplifun af sjálfinu og umhverfinu.
MDMA
MDMA getur aukið upplifun af nánd og tilfinningalegri opnun. Því geta líka fylgt kvíði og líkamleg áhætta.
LSD
Um breytta skynjun, langan áhrifatíma, rannsóknir og áhættu LSD.
Ketamín og esketamín
Um verkun ketamíns, firringu og muninn á ketamíni og esketamíni í meðferð.
DMT (N,N-DMT)
Um N,N-DMT, breytingar á skynjun og meðvitund og muninn á DMT og ayahuasca.
Ayahuasca
Um samsetningu plöntudrykkjarins, menningarlegt samhengi, rannsóknir og milliverkanir.
5-MeO-DMT
Um sérstaka verkun og áhættu 5-MeO-DMT og það sem aðgreinir efnið frá N,N-DMT.
Meskalín
Um efnið í peyote- og San Pedro-kaktusum, upplifun, rannsóknir og áhættu.
Hvað segja rannsóknirnar?
Sumar rannsóknir sýna mikinn bata hjá þátttakendum. Aðrar gefa ekki skýrt svar um hvort ein meðferð sé betri en önnur. Hér er farið yfir hvort tveggja.
Fólki getur batnað þótt rannsókn sýni ekki skýran mun á meðferðum. Þá er hægt að segja að bati hafi mælst, en ekki að önnur meðferðin hafi reynst betri.
Hvað þarf að skoða með tölunum?
Hversu lengi helst batinn?
Það skiptir máli hve lengi fólki var fylgt eftir og hvort allir tóku þátt í lokamati.
Þarf fleiri meðferðir?
Það er ekki eitt svar sem á við um alla.
Hvernig fór meðferðin fram?
Mat fyrir þátttöku, undirbúningur og stuðningur eru hluti af rannsókninni og geta skipt máli fyrir árangurinn.
Saga, menning og reynsla
Notkun hugvíkkandi efna á sér langa og ólíka sögu. Hér má lesa um hefðir, upphaf rannsókna, rannsóknarhléið og endurnýjaðan áhuga.
Þú finnur líka umfjöllun um reynslu og menningu. Fólk getur fundið persónulega merkingu í reynslu sinni án þess að það sanni að efnið gagnist sem meðferð.
Öryggi og skaðaminnkun
Upplýsingar um áhættu geta hjálpað fólki að taka upplýstari ákvarðanir. Hér er fjallað um lyf og milliverkanir, aðstæður, stuðning og hvað má gera þegar reynsla verður erfið.
Þarftu aðstoð? Á síðunni Mér líður illa eftir reynslu eru leiðir að hjálp og einföld næstu skref. Þar eru líka upplýsingar fyrir aðstandendur.
Allir sáttir býður samtalsþjónustu um fræðslu, undirbúning og úrvinnslu. Á þeim vef eru upplýsingar um þjónustuna og tímabókun.
Hvers vegna þessi vefur?
Markmiðið er að auðvelda þér að finna upplýsingar á íslensku og átta þig á því sem við vitum, hvað er óvíst og hvar má lesa meira. Vefurinn fjallar um bæði jákvæðar og neikvæðar niðurstöður.
Hér er almenn fræðsla. Hún kemur ekki í stað mats á þinni stöðu eða heilbrigðisþjónustu.
Um heimildir og ábyrgð
Umsjón og ritstjórnarleg ábyrgð: Sigurður Hólm Gunnarsson. Áhersla er á rekjanlegar heimildir og bæði jákvæðar og neikvæðar rannsóknarniðurstöður.
Síðan kynnir einnig samtalsþjónustu á allirsattir.is. Þau tengsl eiga að vera lesendum ljós.
Ritstjórnarleg yfirferð: .
Um vefinn og ritstjóra
Markmið þessa vefs er að auðvelda fólki að finna upplýsingar á íslensku um hugvíkkandi efni. Hér er leitast við að gera skýran greinarmun á því sem við vitum, því sem enn er óvíst og því sem þarfnast frekari rannsókna. Jafnframt er bent á heimildir fyrir þau sem vilja lesa meira.
Mikil áhersla er lögð á fordómalausa fræðslu og skaðaminnkun. Með skaðaminnkun á ég við að veita fólki upplýsingar og stuðning sem geta dregið úr hættu á skaða, hvort sem það ákveður að nota þessi efni eða ekki. Þar skiptir máli að fjalla af hreinskilni um áhættu, aðstæður og stuðning og auðvelda fólki að leita sér hjálpar án þess að mæta fordæmingu.
Fræðsla um áhættu er ekki hvatning til neyslu. Fólk þarf að hafa aðgang að upplýsingum til að geta tekið upplýstar ákvarðanir.
Áhugi minn á þessum efnum á sér bæði persónulegar og faglegar rætur.
Árið 2016 ákvað ég að prófa psilocybin, virka efnið í hugvíkkandi sveppum, í von um að finna leið út úr djúpu þunglyndi sem hafði fylgt mér áratugum saman. Þá hafði kvíðaröskun einnig bæst við. Ég hafði áður prófað fjölmörg hefðbundin lyf og sálfræðimeðferðir án þess að ná þeim bata sem ég vonaðist eftir.
Ég hafði ekki aðgang að faglegri leiðsögn og fór því þessa leið á eigin spýtur. Þótt reynsla mín hafi verið góð mæli ég ekki með því að fólk fylgi því fordæmi.
Til að gera langa sögu stutta upplifði ég nær algjöran bata frá þunglyndinu, þótt kvíðinn væri enn til staðar. Reynslan sjálf var mér líka afar dýrmæt. Hún hafði djúpstæð áhrif á sýn mína á sjálfan mig og tilveruna, óháð batanum. Þetta er mín persónulega reynsla og segir ekki til um hvernig öðrum muni farnast.
Í kjölfarið ákvað ég að afla mér eins mikillar þekkingar á hugvíkkandi efnum og ég gæti. Ég lauk meðal annars námi í hugvíkkandi meðferð við Integrative Psychiatry Institute og sótti ítarlegt námskeið á vegum MAPS um meðferð með MDMA. Það námskeið var ætlað heilbrigðisstarfsfólki, fór fram hér á landi og ég tók virkan þátt í að skipuleggja það.
Mér finnst rétt að þessi bakgrunnur sé lesendum ljós. Ég hef trú á því að hugvíkkandi efni geti gagnast við viðeigandi aðstæður, með vönduðum undirbúningi, faglegum stuðningi og eftirfylgd. Ég er jafnframt talsmaður lögleiðingar þeirra innan ábyrgs regluverks.
Um leið legg ég áherslu á vísindalega og gagnrýna hugsun. Eigin reynsla mín má ekki ráða því hvaða niðurstöður fá hér rými. Á vefnum er því fjallað um bæði jákvæðar og neikvæðar niðurstöður, mögulegan ávinning, áhættu og takmarkanir þekkingar okkar. Markmiðið er að styðja upplýsta umræðu, varfærni og ábyrgð.
Efni vefsins er almenn fræðsla. Það kemur ekki í stað einstaklingsbundins mats, ráðgjafar eða heilbrigðisþjónustu.
Sigurður Hólm Gunnarsson með Rick Doblin á ráðstefnu um hugvíkkandi efni á Íslandi, 13. janúar 2023.
© Sigurður Hólm Gunnarsson.
Sigurður Hólm Gunnarsson með Marcela Ot’alora G. og Bruce Poulter á námskeiði um meðferð með hugvíkkandi efnum á Íslandi, 12. mars 2024.
© Sigurður Hólm Gunnarsson.
Tengsl við félagið Hugvíkkandi
Þessi vefur er sjálfstæður og er ekki á vegum Hugvíkkandi – Samtaka áhugafólks um hugvíkkandi efni, sem halda úti vefnum hugvikkandi.org. Ég var stofnfélagi og fyrsti formaður þess góða félags en sit ekki lengur í stjórn þess.
Efnisval og umfjöllun hér eru því alfarið á mínum forsendum og á mína ábyrgð. Skoðanir sem ég set hér fram endurspegla ekki endilega afstöðu samtakanna.
Sigurður Hólm Gunnarsson
Tengt efni
- Efnin og áhrif þeirra
Um ólík efni, verkun þeirra og áhrif á líðan, skynjun og líkama. - Rannsóknir og meðferð
Stutt yfirlit og leiðir í ítarlegri rannsóknarumfjöllun. - Aðstoð eftir reynslu
Hættumerki, heilbrigðismat og næstu skref.