Forsíða / Mér líður illa eftir reynslu

Ef þér líður illa eftir hugvíkkandi reynslu þarftu ekki að hafa áttað þig á því sem gerðist til að leita hjálpar. Hér finnurðu upplýsingar um aðstoð og einföld næstu skref.

Bráð hætta — 112
Hringdu í 112 við meðvitundarleysi, öndunarerfiðleika, krampa, mikinn hita með rugli eða aðra bráða hættu. [3]
Fyrstu viðbrögð

Óviss um næstu skref — 1700
Í 1700 veitir hjúkrunarfræðingur ráðgjöf allan sólarhringinn og leiðbeinir um hvert þú getur leitað. [2]

Grunur um eitrun — 543 2222
Eitrunarmiðstöð veitir ráðgjöf í 543 2222 allan sólarhringinn. Við bráða hættu skaltu hringja fyrst í 112. [3]

• Úrvinnsla og persónuleg mörk
• Fyrir þann sem er með þér
• Heimildir
• Tengt efni

Leitaðu aðstoðar strax
Við skyndilegt rugl, ofskynjanir sem versna hratt eða aðstæður þar sem öryggi er ekki tryggt þarf tafarlausa aðstoð. Við bráða hættu skaltu hringja í 112. Ekki aka sjálf/ur í slíku ástandi. [1]

Fáðu heilbrigðismat sem fyrst
Ef þú sefur mjög lítið en finnur óvenjulega mikla orku, hugsanir þjóta áfram eða tal og hegðun breytast áberandi er ástæða til að leita mats, jafnvel þótt þér líði vel. Einkennin ein segja ekki hvaða greining á við. [7]

Hafðu samband við heilsugæslu
Ef kvíði, svefnvandi, skyntruflanir eða aftenging halda áfram eða trufla daglegt líf skaltu leita aðstoðar. Þú þarft ekki að bíða þar til vandinn verður langvinnur. Í 1700 geturðu fengið ráðgjöf um næstu skref. [1] [2]

• Finndu rólegan stað og biddu manneskju sem þú treystir um að vera hjá þér eða hafa samband við þig aftur.
• Gefðu þér svigrúm fyrir mat, hvíld og svefn. Dragðu úr skyldum og áreiti eftir þörfum.
• Bíddu með stórar ákvarðanir. Þú þarft ekki að ákveða strax hvaða merkingu reynslan hafi.
• Ekki reyna að bæta líðanina með frekari vímuefnanotkun. Ekki breyta ávísuðum lyfjum án samráðs við lækni.

Í könnun meðal fólks sem hafði glímt við erfiðleika eftir hugvíkkandi reynslu lýstu þátttakendur meðal annars hlustun án fordóma, tengslum við aðra og hagnýtri aðstoð sem hjálplegum stuðningi. Könnunin byggði á frásögnum þeirra og sýnir ekki hvaða aðferð hentar best hverjum og einum. [5]

Skrefin hér að ofan geta stutt þig á meðan þú leitar aðstoðar, en eiga ekki að tefja mat hjá heilbrigðisstarfsfólki.

Þú þarft ekki að þekkja fagheiti eða vita hvaða greining gæti átt við til að lýsa líðan þinni. Þú getur til dæmis sagt:

• „Ég finn fyrir kvíða.“
• „Ég sef mjög lítið.“
• „Sjónin mín hefur breyst.“
• „Mér finnst ég vera fjarlæg/ur sjálfri/sjálfum mér.“
• „Umhverfið virðist óraunverulegt.“

Tilfinning um fjarlægð frá sjálfum sér er kölluð afsjálfgun (depersonalisation). Þegar umhverfið virðist óraunverulegt er talað um óraunveruleikatilfinningu (derealisation). [6]

Í rannsókn á erfiðleikum eftir hugvíkkandi reynslu lýstu þátttakendur meðal annars kvíða, aftengingu ⓘ og óvissu um sjálfa sig og tilveruna. Þátttakendur höfðu sjálfir boðið sig fram vegna erfiðleika sem þeir höfðu upplifað. Niðurstöðurnar lýsa reynslu þessa hóps, en segja ekki hversu algengir slíkir erfiðleikar eru meðal allra sem nota hugvíkkandi efni. [4]

Skynbreytingar og tilfinning um aftengingu geta átt sér ólíkar skýringar. Einkennin ein segja ekki til um orsökina eða hvort tiltekin röskun sé til staðar. Heilbrigðisstarfsfólk getur hjálpað þér að meta þau og finna viðeigandi aðstoð. [6]

Hvað merkir HPPD? ⓘ

Þú getur fengið aðstoð við að bóka tíma og beðið manneskju sem þú treystir um að fylgja þér. Fyrir samtalið getur verið gott að skrifa niður:

• Hvaða efni þú telur þig hafa tekið og hvenær. Taktu fram ef innihaldið er óvíst eða önnur efni komu við sögu.
• Hvenær einkennin byrjuðu, hvernig þau hafa breyst og hvað truflar daglegt líf.
• Hvernig svefn, matarlyst og geta til að sinna daglegum þörfum hafa breyst.
• Hvaða lyf þú tekur og hvort þú hafir nýlega breytt notkun þeirra.
• Hvað þú þarft helst hjálp við og hver getur stutt þig.

Þú þarft ekki að muna öll smáatriði eða geta endursagt alla upplifunina til að leita hjálpar.

Úrvinnsla ⓘ getur falist í að ræða reynsluna, skoða mögulegar túlkanir og finna hvernig þú vilt bregðast við í daglegu lífi. Þú þarft ekki að samþykkja túlkun annarra, líta á allar minningar sem staðreyndir eða skilja vanlíðan sem nauðsynlegt „heilunarferli“.

Ef einkenni halda áfram eða versna er mikilvægt að leita heilbrigðismats. Úrvinnslusamtal getur veitt stuðning, en kemur ekki í stað mats og meðferðar þegar þess er þörf.

Þú ræður hvað þú vilt ræða og mátt hafna snertingu, gera hlé eða hætta samtali. Þú mátt líka skipta um stuðningsaðila og segja frá því sem þér fannst óþægilegt eða fór yfir mörk þín.

Spurningar til ráðgjafa eða meðferðaraðila

Rauð flögg hjá leiðbeinanda eða í seremóníu

Hlustaðu af ró og spurðu hvað viðkomandi þurfi. Bjóddu hagnýta aðstoð, til dæmis félagsskap, aðstoð við tímabókun eða að fylgja í viðtal. Gefðu manneskjunni svigrúm til að lýsa eigin reynslu án þess að þrýsta á ákveðna túlkun eða frekari notkun.

Ef þú getur ekki haldið aðstæðum öruggum skaltu kalla eftir hjálp. Við bráða hættu skaltu hringja í 112.

Leiðbeiningar fyrir fjölskyldu og vini

Meðan áhrif vara: stuðningur við ótta og skelfingu

1. NHS. Hallucinations and hearing voices. Mat á einkennum og hættumerki. Íslenskar aðstoðarleiðir eru notaðar á þessari síðu.
2. Heilsuvera. Upplýsingar og leiðsögn um heilsugæsluna. Ráðgjöf hjúkrunarfræðings í 1700 allan sólarhringinn.
3. Landspítali / Ísland.is. Eitrunarmiðstöð: símanúmer, opnunartími og staðsetning. 543 2222 allan sólarhringinn og 112 í neyð.
4. Evans o.fl. (2023). Extended difficulties following the use of psychedelic drugs: A mixed methods study. PLoS ONE, 18(10), e0293349. DOI: 10.1371/journal.pone.0293349. Sjálfvalið úrtak fólks með erfiðleika; ekki mat á tíðni meðal allra notenda.
5. Robinson o.fl. (2024). Coming back together: a qualitative survey study of coping and support strategies used by people to cope with extended difficulties after the use of psychedelic drugs. Frontiers in Psychology, 15, 1369715. DOI: 10.3389/fpsyg.2024.1369715. Eigindleg könnun á því hvaða stuðningi fólk lýsti sem hjálplegum; ekki samanburðarrannsókn á meðferð.
6. NHS. Dissociative disorders. Óraunveruleika- og aftengingartilfinning, mat og stuðningur.
7. NHS. Bipolar disorder. Meðal annars minni svefnþörf, mikill hraði hugsana og breytt hegðun. Einkennalýsing er ekki sjálfsgreining.

Ritstjórnarleg yfirferð: 28. október 2026.

Efni síðunnar er almenn fræðsla og leiðsögn að aðstoð. Það kemur ekki í stað heilbrigðismats eða meðferðar. Rannsóknirnar sem hér er vísað í byggja meðal annars á frásögnum þátttakenda og segja ekki hvaða aðstoð hentar hverjum og einum.

Ritstjórn og þjónustutengsl. Upplýsingar um samtalsþjónustu eru á allirsattir.is.

• Fyrir aðstandendur
  Hvernig má styðja nákominn, ræða saman og gæta eigin marka.
• Öryggi og skaðaminnkun
  Hættumerki, fyrstu viðbrögð og hagnýtar upplýsingar um áhættu og stuðning.
• Hugtakasafn
  Skýringar á hugtökum um efni, upplifun og rannsóknir.