Forsíða / Hugvíkkandi efni á Íslandi

Hér er yfirlit yfir íslenskar reglur um hugvíkkandi efni, skráð lyf og leiðir til að kanna rannsóknir og aðgengi að meðferð.

Greint er á milli lagalegrar stöðu efnis, leyfis fyrir tilteknu lyfi og þess hvort meðferð sé í boði. Niðurstöður rannsókna og leyfi í öðrum löndum segja ekki sjálfkrafa til um stöðuna hér á landi.

Upplýsingar yfirfarnar 29. október 2026.

• Heimildir og yfirferð
• Tengt efni

Íslenskar reglur banna meðal annars innflutning, sölu, kaup og vörslu efna sem eru bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001. Undantekningar geta þó átt við, meðal annars vegna lyfja sem eru heimiluð samkvæmt lyfjalögum. [1]

• Rannsóknarheimild gildir um tiltekna rannsókn og framkvæmd hennar. [7]
• Markaðsleyfi þýðir ekki sjálfkrafa að lyfið sé markaðssett eða fáanlegt á Íslandi. [2]
• Undanþágulyf fara eftir sérstöku umsóknarferli með aðkomu læknis. Heimild þarf að liggja fyrir í viðkomandi tilviki. [3]
• Aðgengi að meðferð þarf að kanna hjá þjónustuveitanda, meðal annars skilyrði, tilvísun, biðtíma, eftirfylgd og kostnað.

Hér er farið yfir lagalega stöðu einstakra efna á Íslandi. Þar sem við á eru heiti þeirra í reglugerðinni einnig nefnd. Almenn bannmerking útilokar ekki að sérstakar heimildir geti átt við um lyf eða rannsóknir. [1]

Psilocybin og psilocin eru bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001. Notkun þeirra í rannsóknum eða meðferð þarf því að byggjast á viðeigandi heimildum. [1]

Áhrif og rannsóknir.

MDMA er bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001. Rannsóknir á MDMA við áfallastreituröskun breyta ekki sjálfar lagalegri stöðu efnisins hér á landi. [1]

Áhrif og rannsóknir.

LSD er bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001. Þar er það skráð sem Lysergic Acid Diethylamide, einnig nefnt Lysergide og LSD-25. [1]

Áhrif og rannsóknir.

Ketamín er bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001, en reglugerðin gerir ráð fyrir undantekningum vegna heimilaðra lyfja. [1]

Nánar er fjallað um esketamínlyf og skilyrði notkunar þeirra í kaflanum Skráð lyf og meðferð hér á eftir.

Áhrif og rannsóknir.

DMT (N,N-DMT) er bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001. Þar er það skráð sem Dimethyltryptamine, einnig nefnt N,N-dimethyltryptamine. [1]

Áhrif og rannsóknir.

Ayahuasca er plöntublanda sem yfirleitt inniheldur N,N-DMT. DMT er bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001. [1]

Lagalega stöðu tiltekinnar blöndu þarf að kanna út frá innihaldi hennar. Leita má til Lyfjastofnunar til að fá það skýrt.

Áhrif og rannsóknir.

5-MeO-DMT er skráð sérstaklega og bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001. Það er annað efni en N,N-DMT. [1]

Áhrif og rannsóknir.

Meskalín er bannmerkt í reglugerð nr. 233/2001 undir heitinu Mescaline. Einnig er sérstök bannmerking fyrir kaktusa og fræ kaktustegunda sem innihalda meskalín. [1]

Áhrif og rannsóknir.

Spravato er nefúði með esketamíni. Í íslenskri Sérlyfjaskrá er það merkt lyfseðils- og eftirritunarskylt og eingöngu til notkunar á heilbrigðisstofnunum. [4]

Lyfið er meðal annars notað með öðrum þunglyndislyfjum (SSRI eða SNRI) hjá fullorðnum með þunglyndi sem hefur ekki svarað að minnsta kosti tveimur mismunandi lyfjameðferðum í núverandi þunglyndislotu. Það er notað undir beinu eftirliti heilbrigðisstarfsfólks og fylgst er með líðan eftir lyfjagjöf. [6]

S-Ketamin Pfizer er stungulyf með esketamíni. Í íslenskri Sérlyfjaskrá er það merkt lyfseðils- og eftirritunarskylt og eingöngu til notkunar á heilbrigðisstofnunum. [5]

Stungulyfið og Spravato-nefúðinn eru ólík lyfjaform. Skráðar ábendingar og skilyrði notkunar þarf að skoða fyrir hvort lyf fyrir sig.

Nánar um lyfjaform og rannsóknir.

Hvað þýðir þetta fyrir mig?

Skráning lyfs segir ekki ein og sér hvort meðferð sé í boði fyrir þig, hver biðtíminn sé eða hvernig kostnaður skiptist.

Ræddu við lækninn þinn um hvort meðferðin komi til greina. Fáðu upplýsingar um aðgengi, tilvísun og kostnað hjá viðkomandi heilbrigðisstofnun.

CTIS (e. Clinical Trials Information System) er evrópskur upplýsingagrunnur um klínískar lyfjarannsóknir. Á opinberum vef hans má leita að rannsóknum á Evrópska efnahagssvæðinu, þar á meðal Íslandi. [8]

Lyfjastofnun og Vísindasiðanefnd meta klínískar lyfjarannsóknir sem fara fram hér á landi. [7]

Leita að klínískum lyfjarannsóknum.

1. Leitaðu eftir heiti efnis, rannsóknarlyfs eða sjúkdóms.
2. Skoðaðu staðsetninguna. Athugaðu sérstaklega hvort rannsóknin hafi rannsóknarstað á Íslandi.
3. Kannaðu þátttökuskilyrðin og hvort tekið sé við þátttakendum. Fáðu stöðuna staðfesta hjá rannsóknarteyminu.
4. Lestu upplýsingar fyrir þátttakendur áður en þú ákveður þig. Spurðu um áhættu, lyfleysu eða aðra samanburðarmeðferð, eftirfylgd, mögulegan kostnað og rétt þinn til að hætta þátttöku.

Þátttaka í rannsókn tryggir hvorki að þú fáir rannsóknarlyfið né að meðferðin gagnist þér.

Næsti kafli fjallar um sögu og menningu hugvíkkandi efna.

1. Reglugerð nr. 233/2001. Núgildandi útgáfa: 1. og 2. gr. og fylgiskjal I. Bannákvæði, undantekningar og heiti efna (PDF).
2. Lyfjastofnun. Markaðssett lyf. Um markaðsleyfi, markaðssetningu og Sérlyfjaskrá.
3. Lyfjastofnun. Upplýsingar um undanþágulyf fyrir notendur. Um umsóknarferli og aðkomu læknis.
4. Sérlyfjaskrá Lyfjastofnunar. Spravato. Esketamín í nefúða, ávísunarskylda og notkun á heilbrigðisstofnunum. Flett upp 29. október 2026.
5. Sérlyfjaskrá Lyfjastofnunar. S-Ketamin Pfizer. Esketamín í stungulyfi og notkun á heilbrigðisstofnunum. Flett upp 29. október 2026.
6. Lyfjastofnun Evrópu (EMA). Spravato. Viðurkenndar ábendingar og eftirlit með meðferð.
7. Lyfjastofnun. Klínískar lyfjarannsóknir. Um mat Lyfjastofnunar og Vísindasiðanefndar og rannsóknaupplýsingar í CTIS.
8. Lyfjastofnun Evrópu (EMA) / CTIS. Leit að klínískum lyfjarannsóknum. Opinber leit og kort yfir rannsóknir á Evrópska efnahagssvæðinu.

Efni og opinberar heimildir yfirfarnar 29. október 2026. Reglur og framboð geta breyst. Aðgengi að meðferð þarf að staðfesta hjá viðkomandi heilbrigðisstofnun.

Ritstjórn og þjónustutengsl.

• Rannsóknir og meðferð
  Yfirlit yfir rannsóknir á hugvíkkandi efnum og notkun þeirra í meðferð.
• Samanburður meðferða
  Hvernig árangur meðferða er metinn og hvað þarf að hafa í huga við samanburð.
• Heimildir og ritstjórn
  Heimildaskrár, heimildaval og upplýsingar um ritstjórn vefsins.